Lenki Xiisa

[Diaryatou Demba]

xaranmoxo sunka
tenexunde { yogoni ti : betexende ya yi }
An na yanpin in maxa
wuron do jamu .

Salam

Nke kati ku soninko ya famunu.
Nawari an do baradje.
Bawo gana fube su ko,Marirenme gemi bexin ngha
modi Cissé wu falle.

[MARIRENME]

N da a koroosi , in ma ntaxa doxono in ŋa xo fanan moxo walla a ga in kaana . Lemunun ga na saxu ma xa o yinmu filli ga na xiidi ; o na masala xo jooto filli , in na in lasamayun do in anniyun do in liŋu ko a da… A na in toŋo , a na in araaye , a na in gongo , a na in kawandi katta duna fi burun ŋa . O na masala ma xenqon gan da in wutu.
N ga ňa xusu tinmante , in ma saage yiran gemunto beeni jonkon xoton ga ni , xobono in da. In da a na daga doome debe xoore , o na daga i kini lifindaana a n a i ňa lifindu faranparu.
Yetaane in ma da tigan muude kini in ŋa , in ga daga in yinmen tulu Mariyaamu Fulle noqu ; a xa da tibbiisi faranpare ro in yinme. N ga bogu ti noqu su ma soron ga ti : He Sira ! an yinmen gemu koyi… an na xaso jamu.

Xaaxon bogu a dalla , o faayi roono mullen naxaane ; o saage sunka yinben kunmu , o na taxamu ken do munanŋun do xirifeteyu ma xenqon gan da lemunu ku wutu.
N menjanŋu yaxannu beeni ga ri sunka in banŋe , in na daga i tunci ma i kaanin follaqu.
Sunke yogo , in do in ma bane ga toxo yinben kaara , in do makka buyiyen ga me , a ti in da:” Sira ! an da Gundo Sakiliba renyaxaren xibaaren mugu ? Kan renyaxre…? Aminata ba.. ? Ayi … Aminata feti Gundo renme , a gidan yugon ya renmen ni ,iI ga da a kini ayi xooronde. N na do a renme Daado be ga leegi xaso danginte ke… O ga na ňi digaamunu xa da , xa na ti o digaamen gaben yaani , o nta xa mulla , xa na xa biren ya , xa na fon su sinma… A na ni , o na xa ya da wuro , o na xa ya da kiye. Sooninkon da digan baane ko , a sahanten ni : I ti faaban kan ni nangooren ya , renme su ma ga da ke be xamu , an na ken ya minni , ma a na daxanmu ma a na bexecco .
Maaňo be garo xasu danginte ke , kiinen da a wara…
Hari yigeye Gundo kori a d a , yaagun da ; ke ka xoore noxo , gubudonin do teyinnun taanin kanma , faabarenmun yaaxon joro.
Ku bito su i na a ya ňaana kanbu joosaade , yinmu filli ma sikko ga sigi noqu su , waxati su i na Gundo renme Daado ya digaamen kanma.
N renme Sira ! wuru baane wa yaxanne su kaane , wuru baane a gan fasu wuyin muuman wuron su. A ga dalla wo dalla , a ga jowo wo jowo , ma ke wuro ga ri.
Ke wuru baane yaani yaxanne su dunan do a laahara ; xanan do xonnen su taaxunu ga ke wuru baane ya dukku , ku beeni ga na soye kita , i na soyi ma i kanbon ga yere , ku beeni xan da jakkinden do tiigande kita , i na i jakki , i na i tiiga ma i kara falle.
Daado ke ňaxa ga liŋo moxo be , ke jama su ga ri ňumi , na a wutu fanqanne dunkon do kanmu dunko , nan daga a wara ferlon do jeeri.
Fullen do banbara , xaasonken do suraqe ; xabiila su ma toxo an ga ma ri tewe Daado ke ňaxa.

Xa Daado bogu a su jikke wure… Daado da a su yaagundi… A da faaben yinmen jimindi dindi xooren wure taaxe , a da saaxen ňa muumunte dinma be yaxarun ga na ňi renmun jakkini xusun bera , a da i xoxonon toxon bonondi yugun da . Daado gidan yugun ra nta du jakkini ti a toxo.
Jaxa Daado do xusaaxu ma giri saaxen konpe , ken ma wose Daado do xasu filli noxo yan leegi katta kiinen ŋa.
Ma a sanbalaqu , Daado na ke mukku i toron ŋa ya. Ken ňa kan do xabiilan su da gacce , ke ma demu naana o ke debe sikke. An ga na Gundo fu lenki , a telle xenu ya.
Ken yaani in renme Sira , in baane Sira …
N ga an gongono koota su , in ga an koroosini dinma su , in ga an toŋono bire su ; gundon do bangeye gelli an ga nta fo bakka ma lenki ga riini , in ga ALLA Tunka Xoore ke naagana A gan na o kisini ke wuru baane yaagun bera.
Yaxanne su ga na ňi leegini kattai i kiinan konpe , yaxannan sire su ga toxo sirne mulla du da , a ga a mulla i xabiilan da.
Dunadun toxo sire do laaharan toxo sire , a na ňa hoore xangille ken wuro ga na kiňe.
Yexi yugo su ga ra nta an xajafini meenin jo, ke wuro baane musundo ga nta yexi yugo su jiiba , hari a ga na Wagadu kanŋen do a xaalisi xullen su jurumi an taanin wure.
Ke wuru baane toxo siren jakkinden ga nta bakka an kanma abada, hari an ga na ňa duna yaxarun su fuqaare.
Ke wuru baane na sigi an ga jankana ti an sogo beddun do bolonu , an na janka killinpatanpancon naxa. Ke wuru baane na an ku renmu , renmu barikinto , duwa renmu.
Sangalli waqe do jengedun terende ga ma ku renmu kini an ŋa.
Ma ke wuru baane ga da maaňo yugon toxo konjon naxaane.
N renme Sira ! ke wuru baane tanga , a tanga xo an ga an yonki ke tangana moxo ke be ; a tanga an hooraaxun do an misilimaaxun da , ke wuru baane koroosi an faaba furen da , ke wuru baane koroosi in da xo in ga da koroosi an maama da.
Ke wuru baane tanga an xoxonon da , ke wuru baane ňa Birante do Denba da bandeeri , i do a ga yiilene debe ke noxo.
Ke wuru baane na ňa an da tifille , tifille ke be ga nta kalla abada kiinankan noxo ; kallu yugo do kallu yaxare , gubudo do kiina yaxare yaaxan joro.
N renme Sira ! ALLA gan na ke wuru baane tagana an da . Haadama renme , an ra wa korini duna naaburen su xa maxa kori an hooraaxu…”
N ga taaxunu in giri nan fani do in ma ya , nan wu wucce muuma xo i ga da sere be katu , ma in ma doroke kunken su nan sefi yaaxanjin maxa.

N ga wundi suxuba , inke yinme da tu ti du ya nan ti in da fo mugu wuri , in ga ma demu a mukku. In ga duguta lafajirin sallini , in da ALLA Tunka Xoore ke ňaaga A gan na ke wuru baane tagana in da.

( à suivre )

[kabu tirera]

N da a koroosi , in ma ntaxa doxono in ŋa xo fanan moxo walla a ga in kaana . Lemunun ga na saxu ma xa o yinmu filli ga na xiidi ; o na masala xo jooto filli , in na in lasamayun do in anniyun do in liŋu ko a da… A na in toŋo , a na in araaye , a na in gongo , a na in kawandi katta duna fi burun ŋa . O na masala ma xenqon gan da in wutu.
N ga ňa xusu tinmante , in ma saage yiran gemunto beeni jonkon xoton ga ni , xobono in da. In da a na daga doome debe xoore , o na daga i kini lifindaana a n a i ňa lifindu faranparu.
Yetaane in ma da tigan muude kini in ŋa , in ga daga in yinmen tulu Mariyaamu Fulle noqu ; a xa da tibbiisi faranpare ro in yinme. N ga bogu ti noqu su ma soron ga ti : He Sira ! an yinmen gemu koyi… an na xaso jamu.

Xaaxon bogu a dalla , o faayi roono mullen naxaane ; o saage sunka yinben kunmu , o na taxamu ken do munanŋun do xirifeteyu ma xenqon gan da lemunu ku wutu.
N menjanŋu yaxannu beeni ga ri sunka in banŋe , in na daga i tunci ma i kaanin follaqu.
Sunke yogo , in do in ma bane ga toxo yinben kaara , in do makka buyiyen ga me , a ti in da:” Sira ! an da Gundo Sakiliba renyaxaren xibaaren mugu ? Kan renyaxre…? Aminata ba.. ? Ayi … Aminata feti Gundo renme , a gidan yugon ya renmen ni ,iI ga da a kini ayi xooronde. N na do a renme Daado be ga leegi xaso danginte ke… O ga na ňi digaamunu xa da , xa na ti o digaamen gaben yaani , o nta xa mulla , xa na xa biren ya , xa na fon su sinma… A na ni , o na xa ya da wuro , o na xa ya da kiye. Sooninkon da digan baane ko , a sahanten ni : I ti faaban kan ni nangooren ya , renme su ma ga da ke be xamu , an na ken ya minni , ma a na daxanmu ma a na bexecco .
Maaňo be garo xasu danginte ke , kiinen da a wara…
Hari yigeye Gundo kori a d a , yaagun da ; ke ka xoore noxo , gubudonin do teyinnun taanin kanma , faabarenmun yaaxon joro.
Ku bito su i na a ya ňaana kanbu joosaade , yinmu filli ma sikko ga sigi noqu su , waxati su i na Gundo renme Daado ya digaamen kanma.
N renme Sira ! wuru baane wa yaxanne su kaane , wuru baane a gan fasu wuyin muuman wuron su. A ga dalla wo dalla , a ga jowo wo jowo , ma ke wuro ga ri.
Ke wuru baane yaani yaxanne su dunan do a laahara ; xanan do xonnen su taaxunu ga ke wuru baane ya dukku , ku beeni ga na soye kita , i na soyi ma i kanbon ga yere , ku beeni xan da jakkinden do tiigande kita , i na i jakki , i na i tiiga ma i kara falle.
Daado ke ňaxa ga liŋo moxo be , ke jama su ga ri ňumi , na a wutu fanqanne dunkon do kanmu dunko , nan daga a wara ferlon do jeeri.
Fullen do banbara , xaasonken do suraqe ; xabiila su ma toxo an ga ma ri tewe Daado ke ňaxa.

Xa Daado bogu a su jikke wure… Daado da a su yaagundi… A da faaben yinmen jimindi dindi xooren wure taaxe , a da saaxen ňa muumunte dinma be yaxarun ga na ňi renmun jakkini xusun bera , a da i xoxonon toxon bonondi yugun da . Daado gidan yugun ra nta du jakkini ti a toxo.
Jaxa Daado do xusaaxu ma giri saaxen konpe , ken ma wose Daado do xasu filli noxo yan leegi katta kiinen ŋa.
Ma a sanbalaqu , Daado na ke mukku i toron ŋa ya. Ken ňa kan do xabiilan su da gacce , ke ma demu naana o ke debe sikke. An ga na Gundo fu lenki , a telle xenu ya.
Ken yaani in renme Sira , in baane Sira …
N ga an gongono koota su , in ga an koroosini dinma su , in ga an toŋono bire su ; gundon do bangeye gelli an ga nta fo bakka ma lenki ga riini , in ga ALLA Tunka Xoore ke naagana A gan na o kisini ke wuru baane yaagun bera.
Yaxanne su ga na ňi leegini kattai i kiinan konpe , yaxannan sire su ga toxo sirne mulla du da , a ga a mulla i xabiilan da.
Dunadun toxo sire do laaharan toxo sire , a na ňa hoore xangille ken wuro ga na kiňe.
Yexi yugo su ga ra nta an xajafini meenin jo, ke wuro baane musundo ga nta yexi yugo su jiiba , hari a ga na Wagadu kanŋen do a xaalisi xullen su jurumi an taanin wure.
Ke wuru baane toxo siren jakkinden ga nta bakka an kanma abada, hari an ga na ňa duna yaxarun su fuqaare.
Ke wuru baane na sigi an ga jankana ti an sogo beddun do bolonu , an na janka killinpatanpancon naxa. Ke wuru baane na an ku renmu , renmu barikinto , duwa renmu.
Sangalli waqe do jengedun terende ga ma ku renmu kini an ŋa.
Ma ke wuru baane ga da maaňo yugon toxo konjon naxaane.
N renme Sira ! ke wuru baane tanga , a tanga xo an ga an yonki ke tangana moxo ke be ; a tanga an hooraaxun do an misilimaaxun da , ke wuru baane koroosi an faaba furen da , ke wuru baane koroosi in da xo in ga da koroosi an maama da.
Ke wuru baane tanga an xoxonon da , ke wuru baane ňa Birante do Denba da bandeeri , i do a ga yiilene debe ke noxo.
Ke wuru baane na ňa an da tifille , tifille ke be ga nta kalla abada kiinankan noxo ; kallu yugo do kallu yaxare , gubudo do kiina yaxare yaaxan joro.
N renme Sira ! ALLA gan na ke wuru baane tagana an da . Haadama renme , an ra wa korini duna naaburen su xa maxa kori an hooraaxu…”
N ga taaxunu in giri nan fani do in ma ya , nan wu wucce muuma xo i ga da sere be katu , ma in ma doroke kunken su nan sefi yaaxanjin maxa.

N ga wundi suxuba , inke yinme da tu ti du ya nan ti in da fo mugu wuri , in ga ma demu a mukku. In ga duguta lafajirin sallini , in da ALLA Tunka Xoore ke ňaaga A gan na ke wuru baane tagana in da.

( à suivre )

hari na a kutten koyi o su yi jamu kanma :

[Ibrahim Soukouna]

Asalam alaykoum

A nda ké xiisa siré ŋa ni.

A wa soro simandini ni tuwidi ni famoundi soninkaxou,kéguéni soro biré moxo o soninkara,soninka djikou a do fo guébé.

Allah gana douŋé o nkhawa férra ŋa na, na a woré ko Français nkhané di séréguébé ga kata a xaraŋana na famou moxobé.

Nouwari a ndo baradjé.

Traduction:

Ton histoire est bien(ou c'est une belle histoire).

Elle (l'histoire) fait médité,informe et comprendre le soninkaxou(culture soninké),c'est à dire la vie des gens dans le soninkara(le monde soninké),les comportement(éducation) soninké et plein d'autre chose.

Si Allah le veut,on devrait essayer de la traduire en langue française pour que beaucoup de gens puisse la lire et la comprendre.

Merci.

[Fodyé Cissé]

Salam

Nke kati ku soninko ya famunu.
Nawari an do baradje.
Bawo gana fube su ko,Marirenme gemi bexin ngha
modi Cissé wu falle.

Xarbi, Moodi Cissé ma sefe finaane.

Baawo, inke lessime ya!
Gidimaxanke be ga nta "tenexunde" tu , a da kaawafi baga .

O ku debe, Waounde, gidimaxanko ña ñi gili ma Gidimaxa, i ga riini tenexundi, soron gi i tugana.

[Fodyé Cissé]

Xaramoxo Marirenme, Sooninkara su wa an kitaaben duku !

[Diaryatou Demba]

SALAM

Marirenme SAKHO arrête de te faire désirer et
fais nous part de la suite et pas dans une
semaine car le suspense c'est pas bon pour la santé.

Moodi cissé,que dire

[miss ében]

SALAM

Marirenme SAKHO arrête de te faire désirer et
fais nous part de la suite et pas dans une
semaine car le suspense c'est pas bon pour la santé.

Je te rejoins, il nous laisse sur notre faim d'autant plus que ça devient de plus en plus interessant.

jamu na wuyi !!!

[Ibrahim Soukouna]

suite du premier texte:

N ma da in seerandi soroye gelli in ga siino tunmi ken do kaadun gollu tanani xo sellande , wanqinde , tenexunde do yiraamun xungunde.
Suxuban do lelle in do in xoxonon na dagaňoŋo fanŋe ; nke ma maxa duŋe in ga roono lekooli na a tuguti inke yaani a deemana gollu gabe katta o bicca bogu ka xoore ke ya , in faaba ga telle tagandi galle ke noxo.
O ka xoore ke gollun xoton ni buru , sere baane walla soro filli ra nta a su dabarini deemanda ga nta an maxa. Ken bire yontan ga na ri in ma ya kaagumaaxu , kun bito filli katta sikko , o nta tuumana.

Ma mère m'a aprise à labourer depuis que j'ai 6ans et ceci en plus d'autre travaux comme le balayage,la lessive, rénovation intérieur que les femmes font avec la bouse et la teinture des habilles.
Le matin et l'après midi,moi et mes petite soeur partons puiser l'eau au fleuve;ma mère n'a pas voulu que j'aille faire des études parceque c'est moi qui l'aidait à de nombreux travaux avant qu'on ai quitté la grande maison(famille africaine),à l'époque où mon père construisait dans l'enclos.
Les travaux de notre grande maison(famille africaine) sont trop dur,une personne ou deux ne peuvent pas tous les faire s'ils n'ont pas d'aide.A cette époque quand le tour de ma mère venait(pour les travaux),ses deux à trois jours on ne se repose pas.

[Ibrahim Soukouna]

N ma ken wa gilli gelli sellin fana sefe xanne , a ga naňituumana ma sallifanan salli falle a na daga i xoodon fuutu biiren wure , inke do yokku mexinton na yanqa fanŋe.

Ma mère se lève depuis depuis la voix de la première prière,lorqu'elle allait se reposer c'était jusqu'a la fin de la première prière,elle part se détendre sous l'abris(petit toît),moi je descend laver les affaires salle dans le fleuve.

Laxasaran salli falle, in ma na yille gilli na ňaaxamen jongi.

N yaaxido , Birante xa na daga xesi walla suwa , a do o lagare Denba.
N xoxono Xunba , Fenda do Daado xa na sigi do xayindu misun do gollu misu.

Après la prière de l'après midi ma mère se releve pour mettre sur le feu le dinner.Mon cadet biranté quand à lui par coupé l'herbe ou chercher(couper) du bois avec notre binjamin Demba.
Mes petite soeurs Khoumba,Fenda et Dado s'occupe des petite commission et des petits travaux.

O saare do nan xooro ke ya noxo ; dinmani yogoni in na sinme do in faaba, in na ti a gan ňi bireene o nta tanpini kundu. N ma na ti in da :” ALLA ga na ke be dabari dangi rexe nta ayi”.
Bire su o ga na ňi sallini , a na ti o nan duwa o faaba da , ALLA gan na neema kinni ayi, a do furu misilimen su.

Nous somme née et avons grandi dans cela;quelquefois quand je me souviens de mon père,je dis que si il était encore en vie on ne fatiguerait pas comme ça.Ma mère me dit "quand Allah fait quelquechose il n'y a pas d'autre alternative".

A chacune de nos prière elle nous dit de prier pour notre père.Qu'Allah lui accorde paîx à lui ainsi qu'a tous les défunts musulmans.