Le POEME en Soninke [ SOONINKEN NI ! ].

[kabu tirera]

SOONINKEN NI:
sooninke sunpu kama
sooninke xati kama
sooninke deemanda
sooninke medeemanda
sooninke jikke tappa
sooninke lahidu kama
sooninke sironda
sooninke liginda
sooninke tettekuretenda
sooninke haaju tuwa
sooninke soobente
sooninke duntenwe
sooninke du doxotonte
sooninke silaami
Madibiramu Kante

Saara
Ee saara yaxarin sire
Ee saara yugu sire
kooni in deema nan o sooninka xannen ña nanma saanen
A na o bagu sanko yi
Ee saara yaxarin sire .
Ee saara yugu sire .
Maxa in muumundi , in faaban deben ŋa .
Maxa in yaagundi , in faaban deben ŋa .
Maxa in ña soyifon ŋa , in faaban deben ŋa
Maxa in kuma maame liŋoye ŋa .
Maxa in kuma kisime liŋoye ŋa .
Maxa in kuma kallengoora liŋoyen ŋa .
Maxa in kuma kobillenma liŋoyen ŋa .
Baawo .
An da mugu ti : an do sere ñaxa katta me yi , xa ga me mukku xanne yi ya .
Ee saara yaxarin sire .
Ee saara yugu sire .
N tonŋo o xannen ŋa .
Nke na kisi ku yi .
Xa xa na kisi hayibeye yi .
Ee saara yaxarin sire .
Ee saara guyu sire .
N ti : inke yaani lenki badage , xunbane yitte .
N ti : inke yaani lenki renme xunbane saara .
Ee saara yaxarin sire .
Ee saara yugu sire .
Keti xa ma sooninkon mugu .
"I ga ti : gurudan ga na dalla jin ŋa moxo wo moxo , a ra nta ñaana kinen ŋa. "
"I ti : xadi si tu fere tu { hare } an yinme tu fana . "
Ee saara yaxarin sire .
Ee saara yugu sire .
O na me deema .
O na kisi xunbane yaagu .
Xunbane lasamaye .
Xunbane woyinlayi .
Xunbane batuburunde .
Ee saara yaxarin sire .
Ee saara yugu sire .
Nke wa xa mulla nan xoto duna su yi .
Xa xa wa in mulla nan xoto duna su yi .
O na me mugu xan baane .
O kan nan liŋo .
O kan nan deeje .
O kan nan ña horoma ka .
O kan nan ña neema ka .
Nke yinmen na wuti kanmun ŋa .
Xa xa toxon na liŋo .
Ee saara yaxarin sire .
Ee saara yugu sire .
Hari na o kisi xunbqane yaagun ŋa .


Safandaana xaranllenma KAABU TIREERA


safandi koota febiriye xason 27 - 2008

[sumaarenkunda]

xa do sooninkaaxu, na xa toxo sooninkara yi sooninke taxa sankunu

[MARIRENME]

XA DA IN DEEMA ( Au Secours )

Xa ri in deema lemunu
Xirisu xa ri in faaba
Yugo do yaxare xa kafin ŋa
Gundo do bangeye xa da in deema
Sikkaano do taxaano xa da in faaba
Saqaano do xenqaano xa ri ňumi in ŋa
Soro , xa da xa kitte kafi in maxa
Xa yogoni na in faaba ti teyen do nooge
Xa kuttun na in deema ti kanmun do wureedu
Kaaron filli nan maxa boccite o maxa
Lanpuyen maxa kite sakkati ňuxuteye
Nke jikken na xa ya deemande wuron do kiye
Fatanbinara do fatanxullara xa da in faaba
Nke da sinma jalan su na jala baane

Xa da in deema jama
Xa ma a wari ya ba…
Saara yugo ga da i nagaanindi guman saxundi
Xa yaaxe nta saara yaxare ga da i banbaadon buyi
Xa ri in faaba jama
Leminaaxu faayi boccitene marekittu
Saar aga na ti baane , a na ti tanmu
Tuwaano xa ri in deema
Sunpu faayi saqa a ga kori wutunda
Xa da in deema xirisu
Jikke faayi xosexoseene a ga ňana suwa ginon wure
Xa da in deema soro
Yexuni beeni ga tefi sunna do farala kanma
Goron do sappen ga na seedo
I faayi kiiran kutiini killinpatanpancon naxa
Hayibeye ňa suturiye da xonne
Muiňye taanin da a kittun xose
Xa da in faaba jama
Kitti baane ra nta sooxono.
Xa da in deema soro
Selli xa ga da in mugu jama
Ken kun xa ri in deema.

[MARIRENME]

N ŇAXAMALA

Nke ňaxamalan do wandi ňaxamala su nta baana
Na a wutu kinbakka ma kinqenna
Ken do saahelin do banbuuxu
Na a tuguti inke ňaxamalan ni kitaabin kanden ya
Gelli soro fono ma lenki koota ke
Nke ňaxamalan yaani taarixun do xillun kama
Nke ňaxamalan yaani naamen do danben tuwaana
Daaru do daarumen gundo
Lenki do xunbane tuwaaxun xalifanten na inke ňaxamalan ya
Gundo muxunton taaxunten na inke ňaxamalan ya maxa
Nke ňaxamalan ni meselle
Xabiila be yiraame ga na burte , a na a lifi
Sunpu be kaccen ga na kuti , a na a tefu
Nke ňaxamala , sunpu solla
Nke ňaxamala , xatti sorogonda
A ga i ta kiyen do wuro
A ga i neene gundon do bangeye
Kandaaran kiyen towoye nta inke ňaxamalan kabana kaanin naxa terana
Dundo xoore nta inke ňaxamalan kabana telle sunpu do xatti soli
A nta tanpini , a nta ňuxutene , a nta jikkudun kutini
Na a toxo aken yaani sooninkara jikke
Aken yaani sooninkara banbundan sire
Nke ňaxamalan yaani fatanbinnara nimisiwasa

Nke ňaxamalan do wandi ňaxamala su nta baana
Nke ňaxamalan yan katta xiiden bakka in ŋa
Ganbare ke do moolo ku ňiimu nta kutte su toqo in ŋa
Sooninkara na xosi bogu in da kunpa
Sooninkara yugu sirun do sooninkara yaxarin muňaano
Nke ňaxamalan do i ganbarin xollon na daga in sagata ma tuŋa laate
Nke ňaxamalan na ri xiide bogu in ŋa ma gunne saaxa soronbe
A na xiide bogu sooninkara renmun gada tuŋan ňa jikke
Soonikara renmu do butte do waale na saage kaara ya
Gode do tanka ma inke ňaxamalan ke girindi
Xaalisi xulle do kaŋne ma inke ňaxamala ke taaxundi
Na a saxu ke tuŋa nta danbe do xille tu
Xa tuŋa xoore ke wa duwarenme do renbarkinte tu

Nke ňaxamalan do wandi ňaxamala su nta baana
Mexen binnen Kaman ni inke ňaxamalan ya
A ga da dullen do daqun bogu in ŋa ti tongen do fanti
Kafaan do tanmen da in wara kuren kaane
Nke ňaxamalan yaani kaŋne do xalisi xullen ňaxamala
Luliyin Kaman na inke ňaxamalan ya
A na in ňagaari gelli in taani ma in yinme
Xanan do xonnen na suuxe

Nke ňaxamalan yaani biire xooren wure jula
A gada in kaba taaduurun terende
Na in naxaanen siiti ti fatanlappoole
Nke ňaxamalan yaani juburen do dundunŋen kama
A ga na dondonŋen ferenpentindi
N na kori sikki in taanin kanma
Gelli worosso ma lonbi
Gelli yerebete ma koofili
Nke na rege xo jinnanwurunwura
Nke ňaxamalan suugu xanne da xiiden su bogu in ŋa
Nke ga na sanku do in daga rexe
Nke na daga taaxu in ňaxamalan kaara
ALLA gan na inke ňaxamalan toqo in da soninkara noxo

( En honneur à "ma Guessérée préérée ) Mariame SYLLA )

[MARIRENME]

Y I N M A N K A A X U

Yinmanke , ka yinmanke
Yinmanke , kafo do debe yinmanke
Yinmanke , kunda do debe yinmanke
Yinmanke , lemunu do xirisu yinmanke
Yinmanke , yugu do yaxaru yinmanke
Anken yaani yinmanke
Jama do jamaane yinmanke

Yinmankaaxu ,
Senbe do do naabure ga ma kini an di
Yinmankaaxu ,
Faranporoye do do daraja ga ma an toorindi
Lemine do xirise ga da i jikke ro an di
Na an taaxundi tooriye daagon kanma
Yugo do yaxare yan kafi na an sugandi meenin noxo
Sugandinde xuraye sugandinde
xonnaaxu do neqetuntaaxu falle
Mukken do debinlenma ga da i jikken senben an di

Yinmankaaxu , jamaane yinmankaaxu
Yinmanke xo nagaana
An na sigi xo toore
Ma an na saxu xo daago
Naabure do kaawuduntaaxu
Nan maxa an mungundi an layiduni
Darajan maxa bifi an yaaxo
An ga nta xanan do xonnen bakka me
Toore daxanmen maxa sikkan gabondi an maxa

Yinmanke , jamaane yinmanke
Maxa mungu ti an ga fe
An me tana yaani
Yinmankaaxu feti xeye
Toore su ga di xenpa wa di
A ga dalla wo dalla
A ga daxanmu wo daxanmu
Ga nta Kamane Senne ke Tooren falle

Yinmanke , jama yinmanke
Yinmanke , haadamarenmu yinmanke
Likken ga xoto a saxundi
Katta a bicca saxu an kanma
An me nta an faaba renmu a wa di
Xa an me nta duna ken ni fi tana
An ga da an tu bagu jaman di
Daga gelli i ga ma an deni ti roxoye
An falle koyi gelli jaman ga ma i falle koyi an di
Yinmankaaxu feti xeye
Yinmankaaxu feti naame do danbe
Yinmankaaxu feti xille do janmu
Yinmankaaxu ni kuyi , Alla kuye ga ni

[Cheikhna Mouhamed WAGUE]

Un poème d'Aliou Sy Sawané qu'il a dédié aux étudiants et aux élèves :

Un nouveau poeme soninke pour les Eleve et Etudiant.

''XARALENMA''
Xaralenma xaralen duruxotonte
Xaralenma xaralen haqirante
Xaralenma xaralen sabarinte
Xaralenma xaralen xaayante
An ke xaralenma suxubafanan gillaana ke
An ke xaralenma kinsigan teraana ke
An na manne duku an na manne sikki keeta ?
Girinanxenne n ga joppe an danŋa xadi
Kinsigan teraana ke girinansikke n ga joppe xadi
Xasu baane xasu filli xasu karagi xasu kabi
Xarankonpon xooron sagataana xoore
Xaranŋundaana xooro sagataana xoore
Xarankitaabi xooron wutaana xoore
Xaranŋundaana xooro terinkaana xoore
Danbe wurugindaana xoore lensire
Tanpiye n su falle ni newoyen ya yi
Newoye n su falle ni xeerin ya yi
Yugu nanmansaane lenmu dunŋaare
Xunbene jikke yugu saake
Xunbene falla jukke yugu saake
Gappixooron faayindaana xoore
Daaru xaralenma lenki xaranŋundaana
Lenki ni sewo koota xooren ya
Lenki ni sewoye koota
Kanmu ndo ňiiňe nsu wa duwanna an da
Meleekanu n wa duwanna an da
Nan saage n’i kanpo xooron saxundi an da
Ňexu ndo xinginňu n wa dunna an da
Yellinŋu n wa suugunu an danŋa, n’i xanlinŋu katu
An ga naa saage an naa ya faabankan lensire
An ga naa saage an naa ya faabankan sigitonte
An ga naa saage an naa ya faabankan toore yi
An ga naa saage faabarenmu naa yaagu
An dagakaane gundo ni xaranŋe ya yi
Duruxoto a nan maxa dugut’an ŋa !
An nan max’an falle koyi lenqonttu ku ya
Kitaabi xasu ni tuwaana xasu kittibatten ya
Kaŋen ya ni, I muuru, I sagara
An n’i bagandi an n’i jaga moxosiri
I bagandi xadi an n’i koyi tananu ŋa
Tuwaanon joota tuwaano masallalenma
Lensire Duruxotonte
Haqirante Yugu saake
An ga ma tangi an ta ňexe kitana
Xoolen ga ma bude ňexu n a binbini.

POETE SONINKE Aliou Sy Sawane.

[Cheikhna Mouhamed WAGUE]

Un poème d'Aliou Sy Sawané pour magnifier la parenté généalogique :

'' SUNPU ''
N ke ni sunpu n feti suncu.
N ke ni sunpu n feti suure.
N ke ni sunpu n feti sunxalla.
N ke ni sunpu n feti suxuňa.
N ke ni sunpu n feti suune
Max’in kutu .
N ke ni kacci tefunte ya
Katta maarenmu ndo taaxalenmo
Sunpu tefu an na sunpun tefu
An ga nta tu, n tirindi n n’a ko n’an da
An ga naa tu , a raga moxosiri an maxa duguta
Ňiiňanqote daraja nd’a xeeri.
N ke ya ni Allah kacci tefunte ŋa.
Duutu duutu , meetu meetu.
Sunpun tu , sunpun tu.
Gaccen tu , gaccen tu.
Kappen tu , an na genme tu.
N ke ni sunpu n feti suuxaana yi.
N ke ni sunpu n feti suutaana yi.
N ke ni sunpu n wa sujuudiyen mulla.
N ke ni sunpu n feti sumalle yi.
N ke ni sunpu n feti suugaana xafu yi.
N ke ni sunpu yi n wa suumuyen mulla.
Sunpu ni xatin ya a nan liŋi yaage.
Sunpuliŋe nsu ni xatin ya a gan liŋa yaage.

Poete Soninke Aliou Sy Sawane.